Komórki macierzyste/pl - Historia wersji

FuzzyBot: Aktualizowanie w celu dopasowania do nowej wersji strony źródłowej

2021-06-25T08:28:29Z

Aktualizowanie w celu dopasowania do nowej wersji strony źródłowej

← poprzednia wersja		Wersja z 08:28, 25 cze 2021
Linia 15:		Linia 15:
	# '''Komórki unipotencjalne'''<span></span> – komórki wyspecjalizowane do różnicowania się w kierunku zdefiniowanych komórek danej tkanki z zachowaną zdolnością do podziałów (w przeciwieństwie do komórek dojrzałych). Przykładem komórek unipotencjalnych są np. komórki satelitowe mięśni szkieletowych różnicujące się do mioblastów a następnie do miocytów - dojrzałych komórek mięśniowych, lub osteoblasty różnicujące się w komórki tworzące kość. Komórki unipotencjalne rezydują w tkankach i odpowiadają na sygnały związane z uszkodzeniem tkanki poprzez ich aktywację i następową regenerację tkanki.<ref> Zakrzewski W, Dobrzyński M, Szymonowicz M, Rybak Z. Stem cells: past, present, and future. Stem Cell Res Ther. 2019 Feb 26;10(1):68. doi: 10.1186/s13287-019-1165-5 </ref>		# '''Komórki unipotencjalne'''<span></span> – komórki wyspecjalizowane do różnicowania się w kierunku zdefiniowanych komórek danej tkanki z zachowaną zdolnością do podziałów (w przeciwieństwie do komórek dojrzałych). Przykładem komórek unipotencjalnych są np. komórki satelitowe mięśni szkieletowych różnicujące się do mioblastów a następnie do miocytów - dojrzałych komórek mięśniowych, lub osteoblasty różnicujące się w komórki tworzące kość. Komórki unipotencjalne rezydują w tkankach i odpowiadają na sygnały związane z uszkodzeniem tkanki poprzez ich aktywację i następową regenerację tkanki.<ref> Zakrzewski W, Dobrzyński M, Szymonowicz M, Rybak Z. Stem cells: past, present, and future. Stem Cell Res Ther. 2019 Feb 26;10(1):68. doi: 10.1186/s13287-019-1165-5 </ref>

	=Klasyfikacja komórek macierzystych ze względu na źródło pochodzenia= ~~<!--T:3-->~~		=Klasyfikacja komórek macierzystych ze względu na źródło pochodzenia=

	# '''Embrionalne (zarodkowe) komórki macierzyste''' – pochodzą z komórek zarodka (komórki totipotencjalne) lub z węzła zarodkowego blastocysty (komórki pluripotencjalne), mogą przekształcić się we wszystkie rodzaje komórek organizmu. Jednakże, użycie embrionalnych komórek macierzystych w celach terapeutycznych budzi wątpliwości natury etycznej, zatem ich zastosowanie nie powinno mieć miejsca w medycynie regeneracyjnej.		# '''Embrionalne (zarodkowe) komórki macierzyste''' – pochodzą z komórek zarodka (komórki totipotencjalne) lub z węzła zarodkowego blastocysty (komórki pluripotencjalne), mogą przekształcić się we wszystkie rodzaje komórek organizmu. Jednakże, użycie embrionalnych komórek macierzystych w celach terapeutycznych budzi wątpliwości natury etycznej, zatem ich zastosowanie nie powinno mieć miejsca w medycynie regeneracyjnej.
Linia 21:		Linia 21:
	# '''[[Somatyczne komórki macierzyste\|Somatyczne komórki macierzyste]]'''– znajdują się w tkankach dorosłego organizmu i są odpowiedzialne za ich regenerację. Są to zarówno komórki multipotencjalne (m. in. komórki krwiotwórcze) jak i komórki unipotencjalne (np. komórki satelitowe mięśni szkieletowych). Pozyskanie [[somatyczne komórki macierzyste\|somatycznych komórek macierzystych]] jest dobrze udokumentowane <ref> Crisan M, Yap S, Casteilla L, Chen CW, Corselli M, Park TS, Andriolo G, Sun B, Zheng B, Zhang L, Norotte C, Teng PN, Traas J, Schugar R, Deasy BM, Badylak S, Buhring HJ, Giacobino JP, Lazzari L, Huard J, Péault B. A perivascular origin for mesenchymal stem cells in multiple human organs. Cell Stem Cell. 2008 Sep 11;3(3):301-13. doi: 10.1016/j.stem.2008.07.003 </ref> <ref> Murray IR, West CC, Hardy WR, James AW, Park TS, Nguyen A, Tawonsawatruk T, Lazzari L, Soo C, Péault B. Natural history of mesenchymal stem cells, from vessel walls to culture vessels. Cell Mol Life Sci. 2014 Apr;71(8):1353-74. doi: 10.1007/s00018-013-1462-6 </ref> <ref> Elahi KC, Klein G, Avci-Adali M, Sievert KD, MacNeil S, Aicher WK. Human Mesenchymal Stromal Cells from Different Sources Diverge in Their Expression of Cell Surface Proteins and Display Distinct Differentiation Patterns. Stem Cells Int. 2016;2016:5646384. doi: 10.1155/2016/5646384 </ref> <ref> Dumont NA, Rudnicki MA. Characterizing Satellite Cells and Myogenic Progenitors During Skeletal Muscle Regeneration. Methods Mol Biol. 2017;1560:179-188. doi: 10.1007/978-1-4939-6788-9_12 </ref> <ref> Klimczak A, Kozlowska U. Mesenchymal Stromal Cells and Tissue-Specific Progenitor Cells: Their Role in Tissue Homeostasis. Stem Cells Int. 2016;2016:4285215. doi: 10.1155/2016/4285215 </ref> <ref> Kozlowska U, Krawczenko A, Futoma K, Jurek T, Rorat M, Patrzalek D, Klimczak A. Similarities and differences between mesenchymal stem/progenitor cells derived from various human tissues. World J Stem Cells. 2019 Jun 26;11(6):347-374. doi: 10.4252/wjsc.v11.i6.347 </ref> i wiele z nich znalazło zastosowanie w terapiach komórkowych np. przeszczepianie komórek krwiotwórczych w schorzeniach układu hematologicznego.		# '''[[Somatyczne komórki macierzyste\|Somatyczne komórki macierzyste]]'''– znajdują się w tkankach dorosłego organizmu i są odpowiedzialne za ich regenerację. Są to zarówno komórki multipotencjalne (m. in. komórki krwiotwórcze) jak i komórki unipotencjalne (np. komórki satelitowe mięśni szkieletowych). Pozyskanie [[somatyczne komórki macierzyste\|somatycznych komórek macierzystych]] jest dobrze udokumentowane <ref> Crisan M, Yap S, Casteilla L, Chen CW, Corselli M, Park TS, Andriolo G, Sun B, Zheng B, Zhang L, Norotte C, Teng PN, Traas J, Schugar R, Deasy BM, Badylak S, Buhring HJ, Giacobino JP, Lazzari L, Huard J, Péault B. A perivascular origin for mesenchymal stem cells in multiple human organs. Cell Stem Cell. 2008 Sep 11;3(3):301-13. doi: 10.1016/j.stem.2008.07.003 </ref> <ref> Murray IR, West CC, Hardy WR, James AW, Park TS, Nguyen A, Tawonsawatruk T, Lazzari L, Soo C, Péault B. Natural history of mesenchymal stem cells, from vessel walls to culture vessels. Cell Mol Life Sci. 2014 Apr;71(8):1353-74. doi: 10.1007/s00018-013-1462-6 </ref> <ref> Elahi KC, Klein G, Avci-Adali M, Sievert KD, MacNeil S, Aicher WK. Human Mesenchymal Stromal Cells from Different Sources Diverge in Their Expression of Cell Surface Proteins and Display Distinct Differentiation Patterns. Stem Cells Int. 2016;2016:5646384. doi: 10.1155/2016/5646384 </ref> <ref> Dumont NA, Rudnicki MA. Characterizing Satellite Cells and Myogenic Progenitors During Skeletal Muscle Regeneration. Methods Mol Biol. 2017;1560:179-188. doi: 10.1007/978-1-4939-6788-9_12 </ref> <ref> Klimczak A, Kozlowska U. Mesenchymal Stromal Cells and Tissue-Specific Progenitor Cells: Their Role in Tissue Homeostasis. Stem Cells Int. 2016;2016:4285215. doi: 10.1155/2016/4285215 </ref> <ref> Kozlowska U, Krawczenko A, Futoma K, Jurek T, Rorat M, Patrzalek D, Klimczak A. Similarities and differences between mesenchymal stem/progenitor cells derived from various human tissues. World J Stem Cells. 2019 Jun 26;11(6):347-374. doi: 10.4252/wjsc.v11.i6.347 </ref> i wiele z nich znalazło zastosowanie w terapiach komórkowych np. przeszczepianie komórek krwiotwórczych w schorzeniach układu hematologicznego.

	=Bibliografia= ~~<!--T:4-->~~		=Bibliografia=

FuzzyBot: Aktualizowanie w celu dopasowania do nowej wersji strony źródłowej

2021-06-25T07:51:13Z

Aktualizowanie w celu dopasowania do nowej wersji strony źródłowej

← poprzednia wersja		Wersja z 07:51, 25 cze 2021
Linia 17:		Linia 17:
	=Klasyfikacja komórek macierzystych ze względu na źródło pochodzenia= <!--T:3-->		=Klasyfikacja komórek macierzystych ze względu na źródło pochodzenia= <!--T:3-->

	# '''Embrionalne (zarodkowe) komórki macierzyste''' – pochodzą z komórek zarodka (komórki totipotencjalne) lub z węzła zarodkowego blastocysty (komórki pluripotencjalne), mogą przekształcić się we wszystkie rodzaje komórek organizmu. Jednakże, użycie embrionalnych komórek macierzystych w celach terapeutycznych budzi wątpliwości natury etycznej, zatem ich zastosowanie nie powinno mieć miejsca w medycynie regeneracyjnej.~~<ref> Zakrzewski W, Dobrzyński M, Szymonowicz M, Rybak Z. Stem cells: past, present, and future. Stem Cell Res Ther. 2019 Feb 26;10(1):68. doi: 10.1186/s13287-019-1165-5 </ref>~~		# '''Embrionalne (zarodkowe) komórki macierzyste''' – pochodzą z komórek zarodka (komórki totipotencjalne) lub z węzła zarodkowego blastocysty (komórki pluripotencjalne), mogą przekształcić się we wszystkie rodzaje komórek organizmu. Jednakże, użycie embrionalnych komórek macierzystych w celach terapeutycznych budzi wątpliwości natury etycznej, zatem ich zastosowanie nie powinno mieć miejsca w medycynie regeneracyjnej.
	# '''Płodowe komórki macierzyste '''– mogą być pozyskane z krwi pępowinowej i z tkanek popłodu, takich jak pępowina czy łożysko; tkanki te stanowią naturalne źródło ich pozyskania, a niewykorzystane poddawane są utylizacji medycznej. <ref> In 't Anker PS, Scherjon SA, Kleijburg-van der Keur C, de Groot-Swings GM, Claas FH, Fibbe WE, Kanhai HH. Isolation of mesenchymal stem cells of fetal or maternal origin from human placenta. Stem Cells. 2004;22(7):1338-45. doi: 10.1634/stemcells.2004-0058 </ref> <ref> Miao Z, Jin J, Chen L, Zhu J, Huang W, Zhao J, Qian H, Zhang X. Isolation of mesenchymal stem cells from human placenta: comparison with human bone marrow mesenchymal stem cells. Cell Biol Int. 2006 Sep;30(9):681-7. doi: 10.1016/j.cellbi.2006.03.009 </ref> <ref> Corrao S, La Rocca G, Lo Iacono M, Corsello T, Farina F, Anzalone R. Umbilical cord revisited: from Wharton's jelly myofibroblasts to mesenchymal stem cells. Histol Histopathol. 2013 Oct;28(10):1235-44. doi: 10.14670/HH-28.1235 </ref> <ref> Kwon A, Kim Y, Kim M, Kim J, Choi H, Jekarl DW, Lee S, Kim JM, Shin JC, Park IY. Tissue-specific Differentiation Potency of Mesenchymal Stromal Cells from Perinatal Tissues. Sci Rep. 2016 Apr 5;6:23544. doi: 10.1038/srep23544 </ref>		# '''Płodowe komórki macierzyste '''– mogą być pozyskane z krwi pępowinowej i z tkanek popłodu, takich jak pępowina czy łożysko; tkanki te stanowią naturalne źródło ich pozyskania, a niewykorzystane poddawane są utylizacji medycznej. <ref> In 't Anker PS, Scherjon SA, Kleijburg-van der Keur C, de Groot-Swings GM, Claas FH, Fibbe WE, Kanhai HH. Isolation of mesenchymal stem cells of fetal or maternal origin from human placenta. Stem Cells. 2004;22(7):1338-45. doi: 10.1634/stemcells.2004-0058 </ref> <ref> Miao Z, Jin J, Chen L, Zhu J, Huang W, Zhao J, Qian H, Zhang X. Isolation of mesenchymal stem cells from human placenta: comparison with human bone marrow mesenchymal stem cells. Cell Biol Int. 2006 Sep;30(9):681-7. doi: 10.1016/j.cellbi.2006.03.009 </ref> <ref> Corrao S, La Rocca G, Lo Iacono M, Corsello T, Farina F, Anzalone R. Umbilical cord revisited: from Wharton's jelly myofibroblasts to mesenchymal stem cells. Histol Histopathol. 2013 Oct;28(10):1235-44. doi: 10.14670/HH-28.1235 </ref> <ref> Kwon A, Kim Y, Kim M, Kim J, Choi H, Jekarl DW, Lee S, Kim JM, Shin JC, Park IY. Tissue-specific Differentiation Potency of Mesenchymal Stromal Cells from Perinatal Tissues. Sci Rep. 2016 Apr 5;6:23544. doi: 10.1038/srep23544 </ref>
	# '''[[Somatyczne komórki macierzyste\|Somatyczne komórki macierzyste]]'''– znajdują się w tkankach dorosłego organizmu i są odpowiedzialne za ich regenerację. Są to zarówno komórki multipotencjalne (m. in. komórki krwiotwórcze) jak i komórki unipotencjalne (np. komórki satelitowe mięśni szkieletowych). Pozyskanie [[somatyczne komórki macierzyste\|somatycznych komórek macierzystych]] jest dobrze udokumentowane <ref> Crisan M, Yap S, Casteilla L, Chen CW, Corselli M, Park TS, Andriolo G, Sun B, Zheng B, Zhang L, Norotte C, Teng PN, Traas J, Schugar R, Deasy BM, Badylak S, Buhring HJ, Giacobino JP, Lazzari L, Huard J, Péault B. A perivascular origin for mesenchymal stem cells in multiple human organs. Cell Stem Cell. 2008 Sep 11;3(3):301-13. doi: 10.1016/j.stem.2008.07.003 </ref> <ref> Murray IR, West CC, Hardy WR, James AW, Park TS, Nguyen A, Tawonsawatruk T, Lazzari L, Soo C, Péault B. Natural history of mesenchymal stem cells, from vessel walls to culture vessels. Cell Mol Life Sci. 2014 Apr;71(8):1353-74. doi: 10.1007/s00018-013-1462-6 </ref> <ref> Elahi KC, Klein G, Avci-Adali M, Sievert KD, MacNeil S, Aicher WK. Human Mesenchymal Stromal Cells from Different Sources Diverge in Their Expression of Cell Surface Proteins and Display Distinct Differentiation Patterns. Stem Cells Int. 2016;2016:5646384. doi: 10.1155/2016/5646384 </ref> <ref> Dumont NA, Rudnicki MA. Characterizing Satellite Cells and Myogenic Progenitors During Skeletal Muscle Regeneration. Methods Mol Biol. 2017;1560:179-188. doi: 10.1007/978-1-4939-6788-9_12 </ref> <ref> Klimczak A, Kozlowska U. Mesenchymal Stromal Cells and Tissue-Specific Progenitor Cells: Their Role in Tissue Homeostasis. Stem Cells Int. 2016;2016:4285215. doi: 10.1155/2016/4285215 </ref> <ref> Kozlowska U, Krawczenko A, Futoma K, Jurek T, Rorat M, Patrzalek D, Klimczak A. Similarities and differences between mesenchymal stem/progenitor cells derived from various human tissues. World J Stem Cells. 2019 Jun 26;11(6):347-374. doi: 10.4252/wjsc.v11.i6.347 </ref> i wiele z nich znalazło zastosowanie w terapiach komórkowych np. przeszczepianie komórek krwiotwórczych w schorzeniach układu hematologicznego.		# '''[[Somatyczne komórki macierzyste\|Somatyczne komórki macierzyste]]'''– znajdują się w tkankach dorosłego organizmu i są odpowiedzialne za ich regenerację. Są to zarówno komórki multipotencjalne (m. in. komórki krwiotwórcze) jak i komórki unipotencjalne (np. komórki satelitowe mięśni szkieletowych). Pozyskanie [[somatyczne komórki macierzyste\|somatycznych komórek macierzystych]] jest dobrze udokumentowane <ref> Crisan M, Yap S, Casteilla L, Chen CW, Corselli M, Park TS, Andriolo G, Sun B, Zheng B, Zhang L, Norotte C, Teng PN, Traas J, Schugar R, Deasy BM, Badylak S, Buhring HJ, Giacobino JP, Lazzari L, Huard J, Péault B. A perivascular origin for mesenchymal stem cells in multiple human organs. Cell Stem Cell. 2008 Sep 11;3(3):301-13. doi: 10.1016/j.stem.2008.07.003 </ref> <ref> Murray IR, West CC, Hardy WR, James AW, Park TS, Nguyen A, Tawonsawatruk T, Lazzari L, Soo C, Péault B. Natural history of mesenchymal stem cells, from vessel walls to culture vessels. Cell Mol Life Sci. 2014 Apr;71(8):1353-74. doi: 10.1007/s00018-013-1462-6 </ref> <ref> Elahi KC, Klein G, Avci-Adali M, Sievert KD, MacNeil S, Aicher WK. Human Mesenchymal Stromal Cells from Different Sources Diverge in Their Expression of Cell Surface Proteins and Display Distinct Differentiation Patterns. Stem Cells Int. 2016;2016:5646384. doi: 10.1155/2016/5646384 </ref> <ref> Dumont NA, Rudnicki MA. Characterizing Satellite Cells and Myogenic Progenitors During Skeletal Muscle Regeneration. Methods Mol Biol. 2017;1560:179-188. doi: 10.1007/978-1-4939-6788-9_12 </ref> <ref> Klimczak A, Kozlowska U. Mesenchymal Stromal Cells and Tissue-Specific Progenitor Cells: Their Role in Tissue Homeostasis. Stem Cells Int. 2016;2016:4285215. doi: 10.1155/2016/4285215 </ref> <ref> Kozlowska U, Krawczenko A, Futoma K, Jurek T, Rorat M, Patrzalek D, Klimczak A. Similarities and differences between mesenchymal stem/progenitor cells derived from various human tissues. World J Stem Cells. 2019 Jun 26;11(6):347-374. doi: 10.4252/wjsc.v11.i6.347 </ref> i wiele z nich znalazło zastosowanie w terapiach komórkowych np. przeszczepianie komórek krwiotwórczych w schorzeniach układu hematologicznego.

	=Bibliografia= <!--T:4-->		=Bibliografia= <!--T:4-->

FuzzyBot: Aktualizowanie w celu dopasowania do nowej wersji strony źródłowej

2021-06-25T07:29:55Z

Aktualizowanie w celu dopasowania do nowej wersji strony źródłowej

← poprzednia wersja		Wersja z 07:29, 25 cze 2021
Linia 12:		Linia 12:
	#* Pierwszy listek zarodkowy (ektoderma) – tkanka nerwowa, tkanka nabłonkowa, przydatki skórne,		#* Pierwszy listek zarodkowy (ektoderma) – tkanka nerwowa, tkanka nabłonkowa, przydatki skórne,
	#* Drugi listek zarodkowy (endoderma) – układ trawienny, układ oddechowy, układ endokrynny, układ moczowy, narządy zmysłów,		#* Drugi listek zarodkowy (endoderma) – układ trawienny, układ oddechowy, układ endokrynny, układ moczowy, narządy zmysłów,
	#* Trzeci listek zarodkowy (mezoderma) – tkanka kostna, tkanka chrzęstna, mięśnie szkieletowe, mięśnie gładkie, mięsień sercowy, ścięgna, więzadła, tkanka tłuszczowa. Przykładem multipotencjalnych komórek trzeciego listka zarodkowego są [[mezenchymalne komórki macierzyste\|mezenchymalne komórki macierzyste]] (ang. mesenchymal stem cells - MSC). Komórki multipotencjalne rezydują w [[nisza ~~komórkowa~~\|niszach ~~komórkowych~~]] a ich liczba zwykle maleje wraz z wiekiem i wraz ze zdolnością do samoodnowy organizmu.		#* Trzeci listek zarodkowy (mezoderma) – tkanka kostna, tkanka chrzęstna, mięśnie szkieletowe, mięśnie gładkie, mięsień sercowy, ścięgna, więzadła, tkanka tłuszczowa. Przykładem multipotencjalnych komórek trzeciego listka zarodkowego są [[mezenchymalne komórki macierzyste\|mezenchymalne komórki macierzyste]] (ang. mesenchymal stem cells - MSC). Komórki multipotencjalne rezydują w [[nisza komórek macierzystych\|niszach komórek macierzystych]] a ich liczba zwykle maleje wraz z wiekiem i wraz ze zdolnością do samoodnowy organizmu.
	# '''Komórki unipotencjalne'''<span></span> – komórki wyspecjalizowane do różnicowania się w kierunku zdefiniowanych komórek danej tkanki z zachowaną zdolnością do podziałów (w przeciwieństwie do komórek dojrzałych). Przykładem komórek unipotencjalnych są np. komórki satelitowe mięśni szkieletowych różnicujące się do mioblastów a następnie do miocytów - dojrzałych komórek mięśniowych, lub osteoblasty różnicujące się w komórki tworzące kość. Komórki unipotencjalne rezydują w tkankach i odpowiadają na sygnały związane z uszkodzeniem tkanki poprzez ich aktywację i następową regenerację tkanki.<ref> Zakrzewski W, Dobrzyński M, Szymonowicz M, Rybak Z. Stem cells: past, present, and future. Stem Cell Res Ther. 2019 Feb 26;10(1):68. doi: 10.1186/s13287-019-1165-5 </ref>		# '''Komórki unipotencjalne'''<span></span> – komórki wyspecjalizowane do różnicowania się w kierunku zdefiniowanych komórek danej tkanki z zachowaną zdolnością do podziałów (w przeciwieństwie do komórek dojrzałych). Przykładem komórek unipotencjalnych są np. komórki satelitowe mięśni szkieletowych różnicujące się do mioblastów a następnie do miocytów - dojrzałych komórek mięśniowych, lub osteoblasty różnicujące się w komórki tworzące kość. Komórki unipotencjalne rezydują w tkankach i odpowiadają na sygnały związane z uszkodzeniem tkanki poprzez ich aktywację i następową regenerację tkanki.<ref> Zakrzewski W, Dobrzyński M, Szymonowicz M, Rybak Z. Stem cells: past, present, and future. Stem Cell Res Ther. 2019 Feb 26;10(1):68. doi: 10.1186/s13287-019-1165-5 </ref>

FuzzyBot: Aktualizowanie w celu dopasowania do nowej wersji strony źródłowej

2021-06-25T07:26:23Z

Aktualizowanie w celu dopasowania do nowej wersji strony źródłowej

FuzzyBot: Aktualizowanie w celu dopasowania do nowej wersji strony źródłowej

2021-01-11T12:23:53Z

Aktualizowanie w celu dopasowania do nowej wersji strony źródłowej

← poprzednia wersja		Wersja z 12:23, 11 sty 2021
Linia 1:		Linia 1:
	<languages/>=Definicja=		<languages/>
			=Definicja=
	Komórki macierzyste to pierwotne, niewyspecjalizowane komórki, które mają nieograniczoną zdolność do samoodnawiania oraz różnicowania się w wyspecjalizowane komórki potomne tworzące tkanki i narządy. Poprawne funkcjonowanie organizmu zależne jest od homeostazy tkankowej a utrzymanie [[homeostaza\|homeostazy]] związane jest z pulą komórek macierzystych utrzymującą w równowadze liczbę [[komórki somatyczne\|komórek somatycznych]] organizmu. W każdym narządzie organizmu systematycznie powstają nowe komórki, które dojrzewają, różnicują się w wyspecjalizowane komórki danego narządu a po wypełnieniu swojej funkcji biologicznej giną w procesie [[apoptoza\|apoptozy]]. Komórki macierzyste, rezydujące w [[nisza komórkowa\|niszy komórkowej]] danego narządu, otrzymują sygnały z otoczenia uszkodzonej tkanki i rozpoczynają proces naprawy prowadzący do regeneracji tkanek.		Komórki macierzyste to pierwotne, niewyspecjalizowane komórki, które mają nieograniczoną zdolność do samoodnawiania oraz różnicowania się w wyspecjalizowane komórki potomne tworzące tkanki i narządy. Poprawne funkcjonowanie organizmu zależne jest od homeostazy tkankowej a utrzymanie [[homeostaza\|homeostazy]] związane jest z pulą komórek macierzystych utrzymującą w równowadze liczbę [[komórki somatyczne\|komórek somatycznych]] organizmu. W każdym narządzie organizmu systematycznie powstają nowe komórki, które dojrzewają, różnicują się w wyspecjalizowane komórki danego narządu a po wypełnieniu swojej funkcji biologicznej giną w procesie [[apoptoza\|apoptozy]]. Komórki macierzyste, rezydujące w [[nisza komórkowa\|niszy komórkowej]] danego narządu, otrzymują sygnały z otoczenia uszkodzonej tkanki i rozpoczynają proces naprawy prowadzący do regeneracji tkanek.


	=Rodzaje komórek macierzystych=		=Rodzaje komórek macierzystych=

FuzzyBot: Aktualizowanie w celu dopasowania do nowej wersji strony źródłowej

2020-12-04T13:52:42Z

Aktualizowanie w celu dopasowania do nowej wersji strony źródłowej

Nowa strona

<languages/>=Definicja=
Komórki macierzyste to pierwotne, niewyspecjalizowane komórki, które mają nieograniczoną zdolność do samoodnawiania oraz różnicowania się w wyspecjalizowane komórki potomne tworzące tkanki i narządy. Poprawne funkcjonowanie organizmu zależne jest od homeostazy tkankowej a utrzymanie [[homeostaza|homeostazy]] związane jest z pulą komórek macierzystych utrzymującą w równowadze liczbę [[komórki somatyczne|komórek somatycznych]] organizmu. W każdym narządzie organizmu systematycznie powstają nowe komórki, które dojrzewają, różnicują się w wyspecjalizowane komórki danego narządu a po wypełnieniu swojej funkcji biologicznej giną w procesie [[apoptoza|apoptozy]]. Komórki macierzyste, rezydujące w [[nisza komórkowa|niszy komórkowej]] danego narządu, otrzymują sygnały z otoczenia uszkodzonej tkanki i rozpoczynają proces naprawy prowadzący do regeneracji tkanek.

=Rodzaje komórek macierzystych=

# '''Komórki totipotencjalne''' – najbardziej pierwotne komórki, są to jedyne komórki w organizmie zdolne do różnicowania się do każdego typu embrionalnych komórek somatycznych i powstania całego organizmu. Powstają w wyniku zapłodnienia tworząc zygotę a następnie w dalszym procesie rozwojowym tworzą blastomery. Są zdolne do tworzenia łożyska, łączącego płód z organizmem matki.
# '''Komórki pluripotencjalne''' – są to komórki potomne totipotencjalnych komórek macierzystych i mogą dać początek komórkom trzech listków zarodkowych: endodermy, mezodermy i ektodermy. Komórki te są zdolne do organizowania się i tworzenia dowolnej tkanki w procesie embriogenezy (z wyjątkiem komórek łożyska). Wraz z rozwojem płodu i formowaniem się poszczególnych struktur tkankowych, komórki pluripotencjalne tracą swój pluripotentny charakter na rzecz tkankowo-specyficznego charakteru. Komórki pluripotencjalne można spotkać tylko podczas rozwoju embrionalnego, nie mogą jedynie przekształcić się powrotnie w komórki totipotencjalne.
# '''Komórki multipotencjalne'''– to komórki charakteryzujące się zdolnością do tworzenia tkanek w obrębie jednego z trzech listków zarodkowych
#* Pierwszy listek zarodkowy (ektoderma) – tkanka nerwowa, tkanka nabłonkowa, przydatki skórne,
#* Drugi listek zarodkowy (endoderma) – układ trawienny, układ oddechowy, układ endokrynny, układ moczowy, narządy zmysłów,
#* Trzeci listek zarodkowy (mezoderma) – tkanka kostna, tkanka chrzęstna, mięśnie szkieletowe, mięśnie gładkie, mięsień sercowy, ścięgna, więzadła, tkanka tłuszczowa. Przykładem multipotencjalnych komórek trzeciego listka zarodkowego są [[Mezenchymalne Komórki Macierzyste|mezenchymalne komórki macierzyste]] (ang. mesenchymal stem cells -MSC).Komórki multipotencjalne rezydują w [[nisza komórkowa|niszach komórkowych]] a ich liczba zwykle maleje wraz z wiekiem i wraz ze zdolnością do samoodnowy organizmu.
# '''Komórki unipotencjalne'''<span></span>– komórki wyspecjalizowane do różnicowania się w stronę zdefiniowanych komórek danej tkanki z zachowaną zdolnością do podziałów (w przeciwieństwie do komórek dojrzałych). Przykładem komórek unipotencjalnych są np. mioblasty różnicujące się w stronę miocytu - dojrzałej komórki mięśniowej, lub osteoblasty różnicujące się w stronę osteocytu – komórki tworzącej kość. Komórki unipotencjalne rezydują w tkankach i odpowiadają na sygnały związane z uszkodzeniem tkanki poprzez ich aktywację i następową regenerację tkanki.

=Klasyfikacja komórek macierzystych ze względu na źródło pochodzenia=

# '''Embrionalne (zarodkowe) komórki macierzyste''' – pochodzą z komórek zarodka (komórki totipotencjalne) lub z węzła zarodkowego blastocysty (komórki pluripotencjalne), mogą przekształcić się we wszystkie rodzaje komórek organizmu. Jednakże, użycie embrionalnych komórek macierzystych w celach terapeutycznych budzi wątpliwości natury etycznej, zatem ich zastosowanie nie powinno mieć miejsca w medycynie regeneracyjnej.
# '''Płodowe komórki macierzyste '''– mogą być pozyskane z krwi pępowinowej i z tkanek popłodu takich jak pępowina czy łożysko, tkanki te stanowią naturalne źródło ich pozyskania gdyż niewykorzystane poddawane są utylizacji medycznej.
# '''Somatyczne komórki macierzyste '''– dojrzałe, znajdują się w tkankach dorosłego organizmu i są odpowiedzialne za ich regenerację. Są to zarówno komórki multipotencjalne (m. in. komórki krwiotwórcze) jak i komórki unipotencjalne (np. komórki satelitowe mięśni szkieletowych). Pozyskanie somatycznych komórek macierzystych jest dobrze udokumentowane i wiele z nich znalazło zastosowanie w terapiach komórkowych np. przeszczepianie komórek krwiotwórczych w schorzeniach układu hematologicznego.

=Bibliografia=

← poprzednia wersja		Wersja z 07:26, 25 cze 2021
Linia 1:		Linia 1:
	<languages/>		<languages/>


	=Definicja=		=Definicja=
	Komórki macierzyste to pierwotne, niewyspecjalizowane komórki, które mają nieograniczoną zdolność do ~~samoodnawiania~~ oraz różnicowania się w wyspecjalizowane komórki potomne tworzące tkanki i narządy. Poprawne funkcjonowanie organizmu zależne jest od homeostazy tkankowej a utrzymanie [[homeostaza\|homeostazy]] związane jest z pulą komórek macierzystych utrzymującą w równowadze liczbę ~~[[komórki somatyczne\|~~komórek somatycznych]] organizmu. W każdym narządzie organizmu systematycznie powstają nowe komórki, które dojrzewają, różnicują się w wyspecjalizowane komórki danego narządu a po wypełnieniu swojej funkcji biologicznej giną w procesie [[apoptoza\|apoptozy]]. Komórki macierzyste, rezydujące w [[nisza ~~komórkowa~~\|niszy ~~komórkowej~~]] danego narządu, otrzymują sygnały z otoczenia uszkodzonej tkanki i rozpoczynają proces naprawy prowadzący do regeneracji tkanek.		Komórki macierzyste, nazywane również komórkami pnia (ang. stem cells), to pierwotne, niewyspecjalizowane komórki, które mają nieograniczoną zdolność do samoodnowy oraz różnicowania się w wyspecjalizowane komórki potomne tworzące tkanki i narządy. Komórki macierzyste są obecne zarówno w zarodkach, jak i w dorosłym organizmie. Poprawne funkcjonowanie organizmu zależne jest od homeostazy tkankowej a utrzymanie [[homeostaza\|homeostazy]] związane jest z pulą komórek macierzystych utrzymującą w równowadze liczbę komórek somatycznych organizmu. W każdym narządzie organizmu systematycznie powstają nowe komórki, które dojrzewają, różnicują się w wyspecjalizowane komórki danego narządu a po wypełnieniu swojej funkcji biologicznej giną w procesie [[apoptoza\|apoptozy]]. Komórki macierzyste, rezydujące w [[nisza komórek macierzystych\|niszy komórek macierzystych]] danego narządu, otrzymują sygnały z otoczenia uszkodzonej tkanki i rozpoczynają proces naprawy prowadzący do regeneracji tkanek.


	=Rodzaje komórek macierzystych=		=Rodzaje komórek macierzystych=

	# '''Komórki totipotencjalne''' – najbardziej pierwotne komórki, są to jedyne komórki w organizmie zdolne do różnicowania się do każdego typu embrionalnych komórek somatycznych i powstania całego organizmu. Powstają w wyniku zapłodnienia tworząc zygotę a następnie w dalszym procesie rozwojowym tworzą blastomery. Są zdolne do tworzenia łożyska, łączącego płód z organizmem matki.		# '''Komórki totipotencjalne''' – najbardziej pierwotne komórki, są to jedyne komórki w organizmie zdolne do różnicowania się do każdego typu embrionalnych komórek somatycznych i powstania całego organizmu. Powstają w wyniku zapłodnienia tworząc zygotę a następnie w dalszym procesie rozwojowym tworzą blastomery. Są zdolne do tworzenia łożyska, łączącego płód z organizmem matki.
	# '''Komórki pluripotencjalne''' – są to komórki potomne totipotencjalnych komórek macierzystych i mogą dać początek komórkom trzech listków zarodkowych: endodermy, mezodermy ~~i ektodermy~~. Komórki te są zdolne do organizowania się i tworzenia dowolnej tkanki w procesie embriogenezy (z wyjątkiem komórek łożyska). Wraz z rozwojem płodu i formowaniem się ~~poszczególnych~~ struktur tkankowych, komórki pluripotencjalne tracą ~~swój pluripotentny charakter~~ na rzecz tkankowo-~~specyficznego charakteru~~. Komórki pluripotencjalne można spotkać tylko podczas rozwoju embrionalnego, nie mogą jedynie przekształcić się powrotnie w komórki totipotencjalne.		# '''Komórki pluripotencjalne''' – są to komórki potomne totipotencjalnych komórek macierzystych i mogą dać początek komórkom trzech listków zarodkowych: ektodermy, endodermy i mezodermy. Komórki te są zdolne do organizowania się i tworzenia dowolnej tkanki w procesie embriogenezy (z wyjątkiem komórek łożyska). Wraz z rozwojem płodu i formowaniem się odrębnych struktur tkankowych, komórki pluripotencjalne tracą zdolność do zróżnicowania się w dowolny typ komórek somatycznych na rzecz komórek tkankowo-specyficznych. Komórki pluripotencjalne można spotkać tylko podczas rozwoju embrionalnego, nie mogą jedynie przekształcić się powrotnie w komórki totipotencjalne.
	# '''Komórki multipotencjalne'''– to komórki charakteryzujące się zdolnością do tworzenia tkanek w obrębie jednego z trzech listków zarodkowych		# '''Komórki multipotencjalne''' – to komórki charakteryzujące się zdolnością do tworzenia tkanek w obrębie jednego z trzech listków zarodkowych
	#* Pierwszy listek zarodkowy (ektoderma) – tkanka nerwowa, tkanka nabłonkowa, przydatki skórne,		#* Pierwszy listek zarodkowy (ektoderma) – tkanka nerwowa, tkanka nabłonkowa, przydatki skórne,
	#* Drugi listek zarodkowy (endoderma) – układ trawienny, układ oddechowy, układ endokrynny, układ moczowy, narządy zmysłów,		#* Drugi listek zarodkowy (endoderma) – układ trawienny, układ oddechowy, układ endokrynny, układ moczowy, narządy zmysłów,
	#* Trzeci listek zarodkowy (mezoderma) – tkanka kostna, tkanka chrzęstna, mięśnie szkieletowe, mięśnie gładkie, mięsień sercowy, ścięgna, więzadła, tkanka tłuszczowa. Przykładem multipotencjalnych komórek trzeciego listka zarodkowego są [[~~Mezenchymalne Komórki Macierzyste~~\|mezenchymalne komórki macierzyste]] (ang. mesenchymal stem cells -MSC).Komórki multipotencjalne rezydują w [[nisza komórkowa\|niszach komórkowych]] a ich liczba zwykle maleje wraz z wiekiem i wraz ze zdolnością do samoodnowy organizmu.		#* Trzeci listek zarodkowy (mezoderma) – tkanka kostna, tkanka chrzęstna, mięśnie szkieletowe, mięśnie gładkie, mięsień sercowy, ścięgna, więzadła, tkanka tłuszczowa. Przykładem multipotencjalnych komórek trzeciego listka zarodkowego są [[mezenchymalne komórki macierzyste\|mezenchymalne komórki macierzyste]] (ang. mesenchymal stem cells - MSC). Komórki multipotencjalne rezydują w [[nisza komórkowa\|niszach komórkowych]] a ich liczba zwykle maleje wraz z wiekiem i wraz ze zdolnością do samoodnowy organizmu.
	# '''Komórki unipotencjalne'''<span></span>– komórki wyspecjalizowane do różnicowania się w ~~stronę~~ zdefiniowanych komórek danej tkanki z zachowaną zdolnością do podziałów (w przeciwieństwie do komórek dojrzałych). Przykładem komórek unipotencjalnych są np. ~~mioblasty~~ różnicujące się ~~w stronę miocytu~~ - ~~dojrzałej komórki mięśniowej~~, lub osteoblasty różnicujące się w ~~stronę osteocytu –~~ komórki ~~tworzącej~~ kość. Komórki unipotencjalne rezydują w tkankach i odpowiadają na sygnały związane z uszkodzeniem tkanki poprzez ich aktywację i następową regenerację tkanki.		# '''Komórki unipotencjalne'''<span></span> – komórki wyspecjalizowane do różnicowania się w kierunku zdefiniowanych komórek danej tkanki z zachowaną zdolnością do podziałów (w przeciwieństwie do komórek dojrzałych). Przykładem komórek unipotencjalnych są np. komórki satelitowe mięśni szkieletowych różnicujące się do mioblastów a następnie do miocytów - dojrzałych komórek mięśniowych, lub osteoblasty różnicujące się w komórki tworzące kość. Komórki unipotencjalne rezydują w tkankach i odpowiadają na sygnały związane z uszkodzeniem tkanki poprzez ich aktywację i następową regenerację tkanki.<ref> Zakrzewski W, Dobrzyński M, Szymonowicz M, Rybak Z. Stem cells: past, present, and future. Stem Cell Res Ther. 2019 Feb 26;10(1):68. doi: 10.1186/s13287-019-1165-5 </ref>

	=Klasyfikacja komórek macierzystych ze względu na źródło pochodzenia=		=Klasyfikacja komórek macierzystych ze względu na źródło pochodzenia= <!--T:3-->

	# '''Embrionalne (zarodkowe) komórki macierzyste''' – pochodzą z komórek zarodka (komórki totipotencjalne) lub z węzła zarodkowego blastocysty (komórki pluripotencjalne), mogą przekształcić się we wszystkie rodzaje komórek organizmu. Jednakże, użycie embrionalnych komórek macierzystych w celach terapeutycznych budzi wątpliwości natury etycznej, zatem ich zastosowanie nie powinno mieć miejsca w medycynie regeneracyjnej.		# '''Embrionalne (zarodkowe) komórki macierzyste''' – pochodzą z komórek zarodka (komórki totipotencjalne) lub z węzła zarodkowego blastocysty (komórki pluripotencjalne), mogą przekształcić się we wszystkie rodzaje komórek organizmu. Jednakże, użycie embrionalnych komórek macierzystych w celach terapeutycznych budzi wątpliwości natury etycznej, zatem ich zastosowanie nie powinno mieć miejsca w medycynie regeneracyjnej.<ref> Zakrzewski W, Dobrzyński M, Szymonowicz M, Rybak Z. Stem cells: past, present, and future. Stem Cell Res Ther. 2019 Feb 26;10(1):68. doi: 10.1186/s13287-019-1165-5 </ref>
	# '''Płodowe komórki macierzyste '''– mogą być pozyskane z krwi pępowinowej i z tkanek popłodu takich jak pępowina czy łożysko, tkanki te stanowią naturalne źródło ich pozyskania ~~gdyż~~ niewykorzystane poddawane są utylizacji medycznej.		# '''Płodowe komórki macierzyste '''– mogą być pozyskane z krwi pępowinowej i z tkanek popłodu, takich jak pępowina czy łożysko; tkanki te stanowią naturalne źródło ich pozyskania, a niewykorzystane poddawane są utylizacji medycznej. <ref> In 't Anker PS, Scherjon SA, Kleijburg-van der Keur C, de Groot-Swings GM, Claas FH, Fibbe WE, Kanhai HH. Isolation of mesenchymal stem cells of fetal or maternal origin from human placenta. Stem Cells. 2004;22(7):1338-45. doi: 10.1634/stemcells.2004-0058 </ref> <ref> Miao Z, Jin J, Chen L, Zhu J, Huang W, Zhao J, Qian H, Zhang X. Isolation of mesenchymal stem cells from human placenta: comparison with human bone marrow mesenchymal stem cells. Cell Biol Int. 2006 Sep;30(9):681-7. doi: 10.1016/j.cellbi.2006.03.009 </ref> <ref> Corrao S, La Rocca G, Lo Iacono M, Corsello T, Farina F, Anzalone R. Umbilical cord revisited: from Wharton's jelly myofibroblasts to mesenchymal stem cells. Histol Histopathol. 2013 Oct;28(10):1235-44. doi: 10.14670/HH-28.1235 </ref> <ref> Kwon A, Kim Y, Kim M, Kim J, Choi H, Jekarl DW, Lee S, Kim JM, Shin JC, Park IY. Tissue-specific Differentiation Potency of Mesenchymal Stromal Cells from Perinatal Tissues. Sci Rep. 2016 Apr 5;6:23544. doi: 10.1038/srep23544 </ref>
	# '''Somatyczne komórki macierzyste '''– ~~dojrzałe,~~ znajdują się w tkankach dorosłego organizmu i są odpowiedzialne za ich regenerację. Są to zarówno komórki multipotencjalne (m. in. komórki krwiotwórcze) jak i komórki unipotencjalne (np. komórki satelitowe mięśni szkieletowych). Pozyskanie somatycznych komórek macierzystych jest dobrze udokumentowane i wiele z nich znalazło zastosowanie w terapiach komórkowych np. przeszczepianie komórek krwiotwórczych w schorzeniach układu hematologicznego.		# '''[[Somatyczne komórki macierzyste\|Somatyczne komórki macierzyste]]'''– znajdują się w tkankach dorosłego organizmu i są odpowiedzialne za ich regenerację. Są to zarówno komórki multipotencjalne (m. in. komórki krwiotwórcze) jak i komórki unipotencjalne (np. komórki satelitowe mięśni szkieletowych). Pozyskanie [[somatyczne komórki macierzyste\|somatycznych komórek macierzystych]] jest dobrze udokumentowane <ref> Crisan M, Yap S, Casteilla L, Chen CW, Corselli M, Park TS, Andriolo G, Sun B, Zheng B, Zhang L, Norotte C, Teng PN, Traas J, Schugar R, Deasy BM, Badylak S, Buhring HJ, Giacobino JP, Lazzari L, Huard J, Péault B. A perivascular origin for mesenchymal stem cells in multiple human organs. Cell Stem Cell. 2008 Sep 11;3(3):301-13. doi: 10.1016/j.stem.2008.07.003 </ref> <ref> Murray IR, West CC, Hardy WR, James AW, Park TS, Nguyen A, Tawonsawatruk T, Lazzari L, Soo C, Péault B. Natural history of mesenchymal stem cells, from vessel walls to culture vessels. Cell Mol Life Sci. 2014 Apr;71(8):1353-74. doi: 10.1007/s00018-013-1462-6 </ref> <ref> Elahi KC, Klein G, Avci-Adali M, Sievert KD, MacNeil S, Aicher WK. Human Mesenchymal Stromal Cells from Different Sources Diverge in Their Expression of Cell Surface Proteins and Display Distinct Differentiation Patterns. Stem Cells Int. 2016;2016:5646384. doi: 10.1155/2016/5646384 </ref> <ref> Dumont NA, Rudnicki MA. Characterizing Satellite Cells and Myogenic Progenitors During Skeletal Muscle Regeneration. Methods Mol Biol. 2017;1560:179-188. doi: 10.1007/978-1-4939-6788-9_12 </ref> <ref> Klimczak A, Kozlowska U. Mesenchymal Stromal Cells and Tissue-Specific Progenitor Cells: Their Role in Tissue Homeostasis. Stem Cells Int. 2016;2016:4285215. doi: 10.1155/2016/4285215 </ref> <ref> Kozlowska U, Krawczenko A, Futoma K, Jurek T, Rorat M, Patrzalek D, Klimczak A. Similarities and differences between mesenchymal stem/progenitor cells derived from various human tissues. World J Stem Cells. 2019 Jun 26;11(6):347-374. doi: 10.4252/wjsc.v11.i6.347 </ref> i wiele z nich znalazło zastosowanie w terapiach komórkowych np. przeszczepianie komórek krwiotwórczych w schorzeniach układu hematologicznego.

	=Bibliografia=		=Bibliografia= <!--T:4-->